Het vervoer van gevaarlijke stoffen brengt altijd risico’s met zich mee. Om deze risico’s zoveel mogelijk te beperken, gelden er binnen Europa uitgebreide voorschriften voor het transport van gevaarlijke stoffen over de weg. Deze voorschriften zijn vastgelegd in het ADR, de internationale overeenkomst voor het vervoer van gevaarlijke goederen over de weg. In Nederland zijn deze regels verder uitgewerkt in het VLG, de Regeling Vervoer over Land van Gevaarlijke Stoffen.
Veel mensen denken bij ADR-regelgeving direct aan etiketten, vervoersdocumenten, tankkeuringen of de opleiding van chauffeurs. Minder bekend zijn de specifieke regels die gelden bij slechte weersomstandigheden. Toch kunnen mist, sneeuw, zware regenval en gladheid een grote invloed hebben op de veiligheid van een transport. Juist wanneer een tankwagen met duizenden liters brandbare vloeistof of een vrachtwagen met explosieve stoffen betrokken raakt bij een ongeval, kunnen de gevolgen enorm zijn.
Daarom bevat het Nederlandse VLG aanvullende bepalingen die voorschrijven wanneer het vervoer van gevaarlijke stoffen tijdelijk moet worden stilgelegd. In dit artikel wordt uitgebreid ingegaan op deze regels, de achterliggende gedachte ervan en wat dit in de praktijk betekent voor vervoerders, planners, veiligheidsadviseurs en chauffeurs.
Waarom gelden er speciale regels bij slecht weer?
Het vervoer van gevaarlijke stoffen verschilt wezenlijk van het vervoer van gewone goederen. Wanneer een vrachtwagen met consumentenproducten betrokken raakt bij een ongeval, zijn de gevolgen meestal beperkt tot materiële schade en eventuele persoonlijke verwondingen.
Bij gevaarlijke stoffen kunnen de gevolgen veel ernstiger zijn. Een ongeval kan leiden tot brand, explosie, giftige dampwolken, milieuschade of langdurige evacuaties van woonwijken en bedrijventerreinen.
Slechte weersomstandigheden vergroten de kans op ongevallen aanzienlijk. Mist beperkt het zicht waardoor chauffeurs minder tijd hebben om te reageren op onverwachte situaties. Sneeuw en regen kunnen leiden tot langere remwegen en verminderde voertuigbeheersing. Gladheid kan ervoor zorgen dat zelfs ervaren chauffeurs de controle over hun voertuig verliezen.
Voor een tankwagen van veertig ton of een voertuig met explosieve stoffen kunnen dergelijke omstandigheden een onaanvaardbaar risico vormen. Daarom heeft de wetgever gekozen voor duidelijke grenzen waarbij het vervoer tijdelijk niet meer is toegestaan.
Artikel 6 van het VLG
Artikel 6 van het VLG bevat specifieke bepalingen voor het vervoer van gevaarlijke stoffen tijdens slechte weersomstandigheden.
De regelgeving maakt onderscheid tussen verschillende situaties:
- beperkt zicht van minder dan 200 meter;
- zeer beperkt zicht van minder dan 50 meter;
- gladheid van het wegdek;
- uitzonderingen voor medische isotopen;
- mogelijke ontheffingen bij langdurige gladheid.
Deze situaties worden hieronder nader toegelicht.
Minder dan 200 meter zicht
De eerste beperking treedt in werking wanneer het zicht door weersomstandigheden minder bedraagt dan 200 meter.
Het gaat hierbij om omstandigheden zoals:
- dichte mist;
- zware regenval;
- sneeuwval;
- sneeuwstormen;
- andere weersomstandigheden die het zicht ernstig beperken.
Wanneer het zicht minder wordt dan 200 meter, mogen bepaalde categorieën gevaarlijke stoffen niet meer worden vervoerd.
Tanktransporten groter dan 3000 liter
De eerste categorie betreft transporteenheden met tanks waarvan de capaciteit groter is dan 3000 liter.
Hieronder vallen onder andere:
- tankwagens met benzine;
- tankwagens met diesel;
- tankwagens met chemicaliën;
- tankcontainers op chassis;
- voertuigen met mobiele tanks.
De grens van 3000 liter is bewust gekozen. Bij grotere hoeveelheden nemen de mogelijke gevolgen van een ongeval aanzienlijk toe. Een lekkage van enkele honderden liters is ernstig, maar een lekkage van twintigduizend of dertigduizend liter brandbare vloeistof kan leiden tot zeer grote incidenten.
Wanneer het zicht onder de 200 meter daalt, moet een dergelijke tankwagen daarom op een veilige locatie wachten totdat de omstandigheden verbeteren.
Vervoer van vuurwerk
Ook voor vuurwerk gelden aanvullende beperkingen.
Wanneer vuurwerk wordt vervoerd boven de vrijgestelde hoeveelheden uit ADR 1.1.3.6, mag dit transport niet doorgaan wanneer het zicht minder bedraagt dan 200 meter.
Vuurwerk wordt in de ADR beschouwd als explosieve stof. Afhankelijk van de classificatie kan een ongeval leiden tot brand, explosies of rondvliegende delen. Het risico neemt sterk toe wanneer bestuurders elkaar nauwelijks kunnen zien.
Tijdens perioden van dichte mist of zware sneeuwval moeten dergelijke transporten daarom worden stilgezet.
Waarom juist 200 meter?
De grens van 200 meter lijkt op het eerste gezicht willekeurig, maar is gebaseerd op verkeersveiligheid.
Bij een snelheid van 80 kilometer per uur legt een voertuig ongeveer 22 meter per seconde af. Wanneer het zicht beperkt is tot 200 meter resteert nog slechts enkele seconden reactietijd.
Voor zware voertuigen geldt bovendien dat:
- de remweg langer is;
- de massa groter is;
- de gevolgen van een botsing ernstiger zijn;
- gevaarlijke stoffen kunnen vrijkomen.
Door bij deze zichtafstand al beperkingen op te leggen, wordt voorkomen dat risicovolle transporten blijven rijden onder omstandigheden waarin de kans op een ernstig incident sterk stijgt.
Minder dan 50 meter zicht
Het VLG kent daarnaast een veel strengere grens.
Wanneer het zicht door weersomstandigheden minder bedraagt dan 50 meter, geldt een vrijwel algemeen verbod voor het vervoer van gevaarlijke stoffen boven de vrijgestelde hoeveelheden uit ADR 1.1.3.6.
Dit verbod geldt ongeacht de verpakkingsvorm.
Dat betekent dat het vervoer verboden is voor:
- tankvervoer;
- vervoer in colli;
- vervoer in IBC’s;
- losgestorte gevaarlijke stoffen;
- tankcontainers;
- bulkvervoer.
Bij een zicht van minder dan 50 meter kunnen chauffeurs nauwelijks nog anticiperen op verkeerssituaties. Andere weggebruikers zijn vaak pas zichtbaar wanneer zij zich op korte afstand bevinden.
Een ongeval kan dan vrijwel niet meer worden voorkomen.
Praktijkvoorbeeld: dichte mist
Stel dat een vrachtwagen 5000 kilogram brandbare vloeistoffen vervoert in verpakkingen.
De chauffeur rijdt in de vroege ochtend en komt terecht in een gebied met zeer dichte mist. Het zicht daalt tot ongeveer 40 meter.
Ondanks dat de chauffeur zich aan de maximumsnelheid houdt en het voertuig technisch in orde is, mag het transport niet worden voortgezet. De lading overschrijdt immers de vrijgestelde hoeveelheden van ADR 1.1.3.6 en het zicht is minder dan 50 meter.
De chauffeur zal een veilige parkeerplaats moeten zoeken en wachten totdat de weersomstandigheden verbeteren.
Wat zijn de vrijgestelde hoeveelheden van ADR 1.1.3.6?
De regelgeving verwijst meerdere malen naar ADR 1.1.3.6.
Dit is de bekende regeling voor de zogenaamde 1000-puntenvrijstelling.
Binnen deze regeling mogen bepaalde hoeveelheden gevaarlijke stoffen worden vervoerd zonder dat alle ADR-eisen volledig van toepassing zijn.
Voorbeelden van vrijstellingen kunnen betrekking hebben op:
- beperkte hoeveelheden verf;
- kleine hoeveelheden oplosmiddelen;
- beperkte hoeveelheden corrosieve stoffen;
- onderhoudsproducten voor technische diensten.
Wanneer de totale hoeveelheid onder de grens van ADR 1.1.3.6 blijft, zijn de weersverboden van artikel 6 niet van toepassing.
Dat betekent echter niet dat de chauffeur zonder risico kan blijven rijden. Ook bij vrijgestelde hoeveelheden blijft de algemene zorgplicht gelden om veilig aan het verkeer deel te nemen.
Glad wegdek
Naast zichtbeperkingen bevat artikel 6 ook regels voor gladheid.
Wanneer sprake is van een glad wegdek, mag geen vervoer plaatsvinden van gevaarlijke stoffen boven de hoeveelheden van ADR 1.1.3.6.
Dit verbod geldt ongeacht het zicht.
Zelfs wanneer het zicht uitstekend is, kan een vrachtwagen bij gladheid in de problemen komen.
Voorbeelden van gladheid zijn:
- ijzel;
- bevriezing van nat wegdek;
- sneeuwophoping;
- opgevroren bruggen;
- lokale gladde plekken.
Een voertuig met gevaarlijke stoffen heeft vaak een groot gewicht en een lange remweg. Wanneer een tankwagen gaat slippen, kan dit leiden tot kantelen, lekkages of botsingen met andere weggebruikers.
Waarom is gladheid zo kritisch?
Uit ongevalsonderzoeken blijkt dat gladheid één van de belangrijkste oorzaken is van ernstige verkeersongevallen met vrachtwagens.
Een tankwagen die uitbreekt kan:
- dwars over meerdere rijstroken schuiven;
- tegen andere voertuigen botsen;
- kantelen;
- een tank beschadigen;
- gevaarlijke stoffen vrijlaten.
Bij brandbare of giftige stoffen kunnen de gevolgen zich vervolgens uitbreiden naar de omgeving.
Juist daarom heeft de wetgever gekozen voor een strikt verbod zodra sprake is van gladheid.
Uitzondering voor medische isotopen
Het VLG kent één belangrijke uitzondering.
Het verbod bij glad wegdek geldt niet voor medische isotopen.
Medische isotopen worden gebruikt in ziekenhuizen voor diagnostiek en behandeling van patiënten. Veel van deze stoffen hebben een zeer korte halveringstijd.
Dat betekent dat de radioactieve werking snel afneemt.
Wanneer transporten gedurende langere tijd zouden worden uitgesteld, kunnen ziekenhuizen niet meer beschikken over de noodzakelijke isotopen voor:
- PET-scans;
- nucleaire geneeskunde;
- kankerbehandelingen;
- specialistische medische onderzoeken.
De maatschappelijke gevolgen van vertraging kunnen in dergelijke gevallen groter zijn dan het risico van het transport zelf.
Daarom is voor medische isotopen een specifieke uitzondering opgenomen.
Ontheffing bij langdurige gladheid
Nederland kent soms periodes waarin gladheid meerdere dagen achtereen aanhoudt.
Denk bijvoorbeeld aan langdurige winterse omstandigheden waarbij grote delen van het land worden getroffen door ijzel of sneeuw.
Wanneer alle transporten van gevaarlijke stoffen gedurende langere tijd zouden worden stilgelegd, kunnen belangrijke ketens in de problemen komen.
Daarom biedt artikel 6 de mogelijkheid om een ontheffing te verlenen.
Deze ontheffing kan alleen worden verstrekt wanneer:
- sprake is van langdurige gladheid;
- het spoedeisende karakter van het transport voldoende is aangetoond.
De beoordeling vindt plaats door de bevoegde minister.
Wanneer kan een transport spoedeisend zijn?
Voorbeelden van spoedeisende transporten kunnen zijn:
- levering van brandstoffen aan vitale infrastructuur;
- levering van chemicaliën voor drinkwaterzuivering;
- transport van medische producten;
- bevoorrading van essentiële industriële processen;
- leveringen die noodzakelijk zijn voor de openbare veiligheid.
De vervoerder moet kunnen aantonen waarom uitstel van het transport niet mogelijk is en welke gevolgen dit zou hebben.
Een commerciële reden alleen zal doorgaans onvoldoende zijn.
Verantwoordelijkheden van vervoerder en chauffeur
De verantwoordelijkheid voor naleving van deze regels ligt niet uitsluitend bij de chauffeur.
Ook de vervoerder, planner en veiligheidsadviseur spelen hierin een belangrijke rol.
De planner moet weersverwachtingen monitoren en tijdig alternatieven organiseren. De vervoerder moet procedures hebben voor het stilzetten van voertuigen wanneer de omstandigheden daarom vragen.
De chauffeur moet tijdens de rit alert blijven op veranderende weersomstandigheden en indien nodig zelfstandig maatregelen nemen.
Een ADR-veiligheidsadviseur zal bovendien moeten beoordelen of de organisatie beschikt over adequate procedures voor slechtweeromstandigheden.
Het belang van goede voorbereiding
Veel problemen kunnen worden voorkomen door een goede voorbereiding.
Professionele vervoerders houden rekening met:
- weersvoorspellingen;
- alternatieve routes;
- veilige parkeerlocaties;
- communicatieprotocollen;
- noodprocedures.
Moderne telematica maakt het bovendien mogelijk om voertuigen realtime te volgen en chauffeurs direct te informeren over verslechterende weersomstandigheden.
Hierdoor kunnen transporten tijdig worden aangepast voordat een gevaarlijke situatie ontstaat.
Op zoek naar nog maar advies: sluit een overeenkomst met onze ADR Veiligheidsadviseur
by 